مروری بر تئوری موسیقی

[Gentleman]

سلام ...


توی این بخش در کنار هم مبانی و تئوری موسیقی رو مرور می کنیم ...

بخش اول

خط موسیقی

برای نوشتن و ثبت کردن نغمه هایی که نواخته می شن ، نیاز به یک خط داریم که اون خط طبیعتاً دارای نشانه ها ،قوانین و قرارداد هایی هست ! در این نوع خط ، برای همه ی صدا های موسیقایی ، از زیر ترین تا بم ترین اونها ، 7 نام وجود داره ! که البته لازم به ذکره که این 7 نام به 2 صورت مختلف وجود داره :

نوع اول به صورت حروف تک هجایی هستن و نوع دوم به صورت حروف الفبا
نام گذاری به صورت حروف هجایی مثل شیوه ای که در ایران ، فرانسه و ... استفاده می شود :

دو-------- ر-------- می-------- فا-------- سل-------- لا--------- سی

نام گذاری به صورت حروف الفبایی که کشور های انگلیسی زبان و آلمانی زبان ار این نظام پیروی می کنن البته در بین همین کشور ها(انگلیسی زبان و آلمانی زبان) هم اختلافاتی در این مورد وجود دارد که به عنوان مثال در کشور های آلمانی زبان حرف “B” به نت "سی بمل" اطلاق می شود و خوده نت "سی" با حرف “H” نشان داده می شود و اختلافات دیگری که در ادامه پس از آشنایی با علائم و اختصارات ، به اونها هم خواهیم پرداخت :

C --------D-------- E --------F-------- G ---------A --------B
سی -----لا------- سل----- -فا------- می------- ر------- دو

توجه : نام گذاری به صورت هجایی با نت "دو" شروع می شود ولی نام گذاری الفبایی با نت " لا " شروع می شود ...

صدا های موسیقایی از زیر ترین تا بم ترین اونها ، بیش از 60 صوت هستن و همونطور که می دونید ما فقط هفت نت برای نام گذاری اونها داریم !
برای نام گذاری این اصوات ، پس از هفتمین نت ، از ابتدا نام نت ها تکرار می شود با این تفاوت که نت هشتم یک اکتاو زیر تر از نت اول دور قبل دارد ، یا اگر حرکت نت ها پایین رونده باشد صدای نت هشتم یک اکتاو بم تر از نت اول دور قبل هست ...
نکته : از نت "دو" تا "سی" یک دور گفته می شه ، دور اول ، دور دوم ، دور سوم و الی آخر !

خب اینجا لازمه که توضیحاتی راجع به اکتاو و حرکت پایین رونده و بالا رونده بدم .

اکتاو : همونطور که پیش تر توضیح دادم ، اصوات موسیقی رو با 7 نام مشخص می کنیم ،" دو ر می فا سل لا سی " .... و دوباره تکرار نت ها از ابتدا یعنی دوباره نت "دو " ! به فاصله ی بین نت "دو" اول تا نت "دو" دوم ، یک اکتاو می گیم !! که همونطور که اشاره کردم نت "دو" اکتاو ، بسامدی 2 برابر بیشتر از نت "دو" در دور اول داره ! نت ها هم هر چه از قسمت نت های بم به سمت نت های زیر بریم ، حرکت بالا رونده ست ، و برعکس ، هرچه از سمت نت های زیر به سمت نت های بم بریم ، حرکت پایین رونده ست !

نکته : بسامد رو توی فیزیک اگه خاطرتون باشه به فاصله ی بین اون موج های سینوسی می گفتیم (همون طول موج که توی عکس با لاندا "λ"مشخص شده ) ... هر چی فاصله ی اون موج ها از همدیگه کمتر باشه ، صدای ما زیر تره ، و هر چی فاصله شون بیشتر باشه ، صدا بم تره !!! پس از این جمله که نت "دو" اکتاو بسامدی 2 برابر نت "دو " قبلی خودش داره ، می تونیم این نتیجه رو بگیریم که صداش زیر تری داره !!!

تصویر :

حالا که صحبت از طول موج شد ، خوبه که توضیحی در مورد "دامنه" هم بدم ...
توی عکس بالا ، لاندا " λ" شد طول موج ، و اون قسمتی که با v نشون داده شده همون "دامنه " هست که هر چه ارتفاعش کمتر باشه ، صدای ما ضعیف تر هست و هر چه بیشتر باشه ، صدا قوی تر هست ... که در ادامه می گیم که توی اختصارات ، علائم p و f به همین موضوع توی نواختن نت ها اشاره دارن !!
خب بیشتر از این وارد این مقوله نمی شم چون بیشتر به فیزیک صوت مربوط می شه که البته مبحث بسیار شیرین و جذابی هست که توی فروم "فیزیک صوت" می تونید این مبحث رو پیگیری کنید ...

خب تا اینجا متوجه شدید که نت های موسیقی در "دور" های پشت سرهم قرار دارن که به توالی هر هشت نت (دو – ر – می – فا – سل – لا – سی – دو ) یک اکتاو می گیم !! البته فراموش نکنید که یک اکتاو الزاماً از نت "دو تا نت " دو" بعدی نیست ! یک اکتاو می تونه از نت "فا " تا نت "فا " بعدیه خودش باشه !! یا هرنت دیگه ای ... این رو هم تا فراموش نکردم بگم که وسعت تمام اصوات موسیقی حدود 9 اکتاو هست ...
حالا با پیش زمینه ای که از دور ها ، اکتاو ، اسامی نت ها و زیر بمی اونها دارید به اینجا می رسیم که چطوری اونها رو باید از همدیگه تفکیک کنیم ! اگه نت "دو" واقع در دور اول اسمش "دو" هست ، و نت " دو " واقع در دور دوم هم اسمش "دو" هستش ، پس این دو تا چطوری از هم شناخته می شن ؟!
اینجا خطوطی به کمک ما میان به اسم خطوط "حامل "

خطوط حامل از 5 خط موازی زیر هم تشکیل شده که نت ها در زیر ، رو ، بین و بالای اونها قرار می گیرن ...
5 نت روی خطوط ، 4 نت بین خطوط ، یک نت زیر و یک نت بالای خطوط ... یعنی در مجموع 11 نت در ساده ترین حالت ... که البته این 11 نت به کمک پاره خط هایی به اسم خطوط تکمیلی (یا اضافه) قابل افزایش هستن ... تعداد خطوط تکمیلی ای که می تونیم استفاده کنیم محدود نیست ... البته در این مورد نکاتی هم وجود داره که در جای مناسب به اونها هم می پردازیم ... .

تصویر :

[Gentleman]

خب حالا که خطوط حامل رو شناختیم ، می رسیم به اونجایی که قراره نت ها رو روی این خطوط قرار بدیم ! اینکه کدوم نت ، روی کدوم خط قرار بگیره ، یک چیزه قرار دادیه و بستگی به نت مبدا ای داره که ابتدا اون رو روی خطوط مشخص می کنیم !

به عنوان مثال اگه روی خط دوم ، نت سل قرار بگیره ، بدیهیه که خطوط قبل و بعد از اون نت هاشون مشخص می شن و بعد از اون به ترتیب "لا" – "سی" – " دو " – "ر" - ..... و قبل از اون "فا" – "می " – "ر" – "دو" ..... هستن ...
این قضیه که نت مبداً چه نتی باشه و روی کدوم خط قرار بگیره ، با نشانه ایبه نام کلید مشخص می شده ...
پس می تونیم کلید رو اینجوری تعریف کنیم که ، نشانه ای هست برای شناختن نام نت ها ، روی خطوط حامل ...

هر حامل (بسته به نوع کلید اون) در سطح خاصی از زیر یا بمی قرار داره ... یعنی روی اون حامل ، محدوده ی نت های زیر می تونه قرار بگیره یا محدوده ی بم ...

به عنوان مثال ، نت های ساز "ویولن" به دلیل اینکه صدای "زیر" تولید می کنه ، روی حامل "سل" نوشته می شن ... یا نت های ساز " گیتار بیس" به دلیل "بم" بودن ، روی حامل " فا " نوشته می شن و ...

در زیر نت هایی که روی خطوط حامل قرار می گیرن رو در کلید سل مشاهده می کنید که به کمک خطوط تکمیلی تعداشون از حد معمول بیشتر هست ...

تصویر :


ما در موسیقی با 3 کلید ، "سل" – "فا " و " دو " سر و کار داریم ... کلید "سل" روی خط دوم قرار می گیره و نت "سل " رو به خط دوم می ده ...

تصویر :


کلید "فا" روی خط چهارم قرار می گیره و نت واقع در خط چهارم ، "فا " خونده می شه ... کلید "دو" روی خط سوم قرار می گیره و مثل دو کلید دیگه ، اسم خودش رو به اون خط میده ...

تصویر :


نکته : کلید های "دو " و "فا" غیر از خطوط سوم و چهارم ، ممکنه روی خطوط دیگری قرار بگیرن ...
توی تصویر زیر می تونید مشاهده کنید که کلید های "دو" و "فا" روی خطوط دیگری قرار گرفتن ...
همچنین می تونید حامل های مختلف رو ببینید که از نظر نسبت "زیر" یا "بم " بودن در چه سطحی از همدیگه قرار دارن ....

تصویر :